Erfrechten langstlevende echtgenoot in Spanje: gids voor expatriates
Samenvatting: In het Spaanse gemene erfrecht erft de langstlevende echtgenoot niet automatisch alles. De wet reserveert een aanzienlijk deel van de nalatenschap voor nakomelingen, en de echtgenoot krijgt doorgaans vruchtgebruik — het recht van gebruik en genot — in plaats van volle eigendom. Voor expat-stellen in Spanje variëren de regels sterk naar gelang woonplaats, nationaliteit en testamentssituatie.
Het misverstand dat expatriates verrast
Veel expat-stellen in Spanje gaan ervan uit dat bij het overlijden van een echtgenoot de ander automatisch alles erft — zoals in veel Angelsaksische landen (het Verenigd Koninkrijk, Australië, de VS) het geval zou zijn. In het Spaanse recht is deze aanname onjuist.
Het Spaanse erfrecht is gebaseerd op het concept van de legítima: een aanzienlijk deel van elke nalatenschap is wettelijk gereserveerd voor directe nakomelingen — kinderen en kleinkinderen — ongeacht de inhoud van een testament. De langstlevende echtgenoot heeft weliswaar beschermde rechten, maar die zijn beperkter dan de meeste expatriates verwachten.
Wat de langstlevende echtgenoot erft in het Spaanse gemene recht
Het vruchtgebruik (wettelijke situatie)
In het Spaanse gemene erfrecht heeft de langstlevende echtgenoot recht op het vruchtgebruik van het verbeteringsderde — een derde van de nalatenschap. Dit betekent dat hij of zij die bezittingen kan gebruiken en er vruchten van kan trekken (in de woning wonen, huurinkomsten ontvangen), maar geen eigenaar is. De eigendom valt aan de kinderen toe.
De legítima (gereserveerde porties)
Het Spaanse recht verdeelt de nalatenschap in drie gelijke derden:
| Derde | Begunstigde |
|---|---|
| Tercio de legítima estricta | Moet toevallen aan directe nakomelingen — bij testament niet te wijzigen |
| Tercio de mejora | Moet toevallen aan directe nakomelingen (erflater kiest welke) |
| Tercio de libre disposición | Kan worden nagelaten aan iedereen — ook de langstlevende echtgenoot |
Met en zonder testament
Met testament kan de erflater de positie van de langstlevende echtgenoot maximaliseren — binnen de grenzen van de legítima. De meest gebruikelijke strategie:
- Het vrije derde rechtstreeks aan de echtgenoot nalaten (volle eigendom)
- Het verbeteringsderde aan de echtgenoot in vruchtgebruik nalaten
- Het strikte legitieme derde aan de kinderen (wettelijk verplicht)
Zonder testament gelden de regels van de wettelijke erfopvolging. Zijn er kinderen, dan ontvangt de echtgenoot alleen het vruchtgebruik van een derde van de nalatenschap — geen eigendom.
De rol van EU-erfrechtverordening 650/2012
Voor expatriates in Spanje hangt het toepasselijke recht — en daarmee de rechten van de langstlevende echtgenoot — af van de Brussel IV-regels.
Basisregel: Het recht van de staat van gewone verblijfplaats op het moment van overlijden is van toepassing. Voor een expatriate die meerdere jaren in Spanje woont, betekent dit Spaans recht — inclusief de legítima.
Rechtskeuze: Een EU-burger kan het recht van zijn nationaliteit kiezen. Een Nederlandse staatsburger kan daarmee voor Nederlands recht kiezen — dat geen verplichte legitieme portie voor meerderjarige kinderen kent en de langstlevende echtgenoot in beginsel meer vrijheid biedt.
Ongehuwde partners: een fundamentele waarschuwing
Het Spaanse gemene recht behandelt echtgenoten en ongehuwde partners heel anders. Zonder testament heeft een ongehuwde partner — ongeacht de duur van de relatie — geen automatische erfrechten in Spanje. Zonder testament gaat de nalatenschap naar kinderen, ouders en andere familieleden voordat de partner iets ontvangt.
Sommige autonome gemeenschappen (Catalonië, Aragón, Navarra) erkennen geregistreerde partners met soortgelijke erfrechten als echtgenoten. Maar in het grootste deel van Spanje — inclusief Madrid en Andalusië — is een testament voor ongehuwde partners onmisbaar.
Veelgestelde vragen
Erft de langstlevende echtgenoot automatisch de gezinswoning in Spanje? Nee, in het Spaanse gemene recht niet. Zijn er kinderen, dan ontvangt de langstlevende echtgenoot doorgaans het vruchtgebruik — het recht om in de woning te verblijven en deze te gebruiken — terwijl de kinderen de juridische eigendom krijgen. Een goed opgesteld testament kan de rechten van de echtgenoot maximaliseren, maar kan de legítima van de kinderen niet volledig uitsluiten.
Kunnen kinderen de langstlevende echtgenoot dwingen de gezinswoning te verlaten? In beginsel niet, zolang het vruchtgebruik van de langstlevende echtgenoot bestaat. Bij het overlijden van de langstlevende echtgenoot eindigt het vruchtgebruik echter, en krijgen de kinderen de volledige zeggenschap. De verhouding tussen langstlevende echtgenoot en kinderen — met name uit een eerdere relatie — kan complex worden. Een uitdrukkelijk testament is onmisbaar.
Mijn partner en ik zijn niet getrouwd. Erft hij/zij iets in Spanje? In het Spaanse gemene recht heeft een ongehuwde partner geen automatische erfrechten. Zonder testament gaat de nalatenschap naar kinderen, ouders en andere familieleden voordat de partner iets ontvangt. Een testament is onmisbaar.
Mijn echtgenoot en ik zijn beiden Nederlander. Geldt dan toch Spaans recht? Als beiden hun gewone verblijfplaats in Spanje hebben en geen rechtskeuze hebben gemaakt, geldt Spaans erfrecht. Om Nederlands recht toe te passen, moet een rechtskeuzemogelijkheid in het testament worden opgenomen.
Gerelateerde artikelen
- Testament in Spanje als expat: gids
- Erfbelasting voor niet-ingezetenen in Spanje
- EU-erfrechtverordening voor expatriates in Spanje
- Nalatenschapsplanning voor buitenlanders in Spanje
Dit artikel dient uitsluitend ter algemene informatie en vormt geen juridisch of fiscaal advies. Raadpleeg altijd een gekwalificeerde Nederlandse of Spaanse notaris of advocaat voor uw persoonlijke situatie.